Smart contract là gì? Cách thức hoạt động của hợp đồng thông minh

Cùng Camnang24h đi tìm hiểu xem Smart contract là gì? Cách thức hoạt động – các tính năng – ưu và nhược điểm của hợp đồng thông minh qua bài viết dưới đây. Bạn đi qua một khu phố hay một siêu thị lớn, bạn sẽ để ý thấy một vài chiếc máy bán hàng tự động. Ví dụ khi bạn cho 20.000 đồng vào máy, bấm nút chọn lon nước tăng lực, và bùm, bạn có thể lấy nó ở khe lấy đồ. Tất cả được hoàn thành một cách nhanh chóng.

Khi bạn cho vào một số tiền và bấm nút chọn mặt hàng muốn mua tương ứng nó sẽ đưa cho bạn mặt hàng đó, miễn là bạn cho đủ số tiền hợp lệ. Bạn đã thực hiện một thỏa thuận đơn giản hay nói cách khác là một hợp đồng đơn giản.

Xem thêm: Oracle là gì?

Toàn bộ điều này diễn ra nhờ một đoạn code được gán vào máy trước khi thực hiện:

  • if money received == 20.000
  • && the button pressed is “Red Bull”
  • then release Red_Bull

Đoạn code đơn giản này hoạt động như một loại hợp đồng tự động. Nó quy ước các điều khoản và tự động thực thi các điều khoản đó.

Nhìn vào đây có vẻ bạn sẽ cảm thấy nó quá đơn giản phải không? Có vẻ nó chẳng có gì đặc biệt. Một chiếc máy “ngốc ngếch” như máy bán hàng tự động cũng hoàn toàn có thể thực thi nó; và thực ra nó cũng đã tồn tại hàng vài chục năm trước đây.

Nhưng thực sự Smart Contract không chỉ đơn giản là những đoạn mã tự thực thi như vậy. Để thấy được vấn đề, chúng ta đổi lại ví dụ ở trên bằng cách thay thỏa thuận mua lon nước tăng lực với 20.000 của chúng ta bằng một thỏa thuận nghe có vẻ phi lý hơn, chẳng hạn như: “Nếu bạn cho vào máy 1.000 $ thì máy sẽ nhả ra 10.000 $ cho bạn”.

Mọi thứ diễn ra theo cơ chế if – else giống hệt như việc mua lon nước tăng lực, điều khác biệt duy nhất ở đây là nội dung của thỏa thuận. Chắc hẳn bạn sẽ nghi ngờ và do dự, nhiều khả năng chiếc máy sẽ ăn số tiền của bạn, và số tiền đó không phải là nhỏ như 20.000 đồng.

Thậm chí nó bằng cả mấy tháng lương của bạn và rõ ràng rất rủi ro nếu đánh cược vào niềm tin trong trường hợp này. Bạn có thể tin thỏa thuận mua lon nước 20.000 nhưng chắc chắn bạn không thể tin thỏa thuận kiểu này. Vậy vấn đề đặt ra ở đây sẽ là:

Làm thế nào để chúng ta biết chắc rằng cái máy sẽ trả đủ cho chúng ta 10.000 $ như thỏa thuận?

Làm thế nào để chúng ta biết mã thực thi hợp đồng trong máy sẽ chạy đúng như thỏa thuận?

Có cách nào để xác minh công khai và minh bạch thỏa thuận này không?

Để trả lời cho những câu hỏi trên, khái niệm Smart Contract ra đời.

Smart contract là gì?

Smart Contract (Hợp đồng thông minh) là gì?

Smart Contract (Hợp đồng thông minh) là một thuật ngữ mô tả khả năng tự đưa ra các điều khoản và thực thi thoả thuận của hệ thống máy tính bằng cách sử dụng công nghệ Blockchain.

Toàn bộ quá trình của Smart Contract được thực hiện tự động và không có sự can thiệp từ bên ngoài. Các điều khoản của Smart Contract tương đương với một hợp đồng pháp lý và được ghi lại dưới ngôn ngữ của máy tính.

Khái niệm về Smart Contract được đưa ra đầu tiên bởi nhà mật mã học Nick Szabo vào 1993. Szabo nhận ra rằng có thể giám sát sự thực thi của các hợp đồng thông mình bằng sổ cái phi tập trung, và ông gọi đây là các hợp đồng thông minh hay hợp đồng tự thực hiện.

Các hợp đồng này có thể được chuyển đổi thành mã máy tính, được lưu trữ và nhân bản trên hệ thống và được giám sát bởi mạng lưới các máy tính ngang hàng mà ngày nay được gọi dưới tên blockchain.

Trong khi các hợp đồng tiêu chuẩn đảm bảo việc thực hiện các điều khoản dựa trên các mối quan hệ luật pháp hoặc sự tin tưởng thì hợp đồng thông minh đảm bảo việc thực thi hợp đồng dựa trên các quan hệ mật mã học và tính tin cậy của mạng lưới các node trên blockchain.

Nick Szabo đã nêu ra những nguyên tắc hoạt động chính và định nghĩa về một Smart Contract. Tuy nhiên, tại thời điểm ấy thì các công nghệ và môi trường vẫn chưa đủ hoàn thiện để hiện thực hóa nó.

Đây là một phát minh vượt qua thời đại và mãi đến sau này, với sự xuất hiện của công nghệ blockchain thì nó mới được phát triển và hoàn thiện trong thực tế.

Mục tiêu chính của Smart Contract là cho phép hai bên không xác định danh tính có thể giao dịch hay làm việc với nhau trên Internet mà không cần thông qua trung gian.

Khác biệt giữa hợp đồng truyền thống và Smart Contract (Hợp đồng thông minh)

Hợp đồng truyền thống được tạo ra bởi các chuyên gia pháp lý để biên soạn một lượng lớn tài liệu và cần bên thứ ba giúp thực thi. Điều này rất mất thời gian và không minh bạch. Nếu hợp đồng xảy ra sự cố thì phải dựa vào hệ thống tư pháp để giải quyết và điều này rất tốn kém nhiều chi phí liên quan.

Đối với Smart Contract, được tạo ra bởi hệ thống máy tính bằng ngôn ngữ lập trình như C++, Go, Python, Java. Trong đó nêu rõ các điều khoản và hình phạt tương đương với một hợp đồng truyền thống đưa ra. Chỉ có điều là Smart Contract không cần sự can thiệp của con người, do đó đảm bảo việc thực thi được chính xác và công minh nhất.

Cách thức hoạt động của Smart Contract (Hợp đồng thông minh)

Smart Contract là một giao thức đặc biệt nhằm xử lý, xác minh hoặc thực thi các hợp đồng kỹ thuật số.

Smart Contract có khả năng tự động thực hiện các điều khoản, các thoả thuận giữa các bên trong hợp đồng một cách đáng tin cậy mà không cần bên thứ ba nhờ sự hỗ trợ của công nghệ mật mã học. Các giao dịch này có thể được theo dõi chặt chẽ và không thể đảo ngược được.

Mọi điều khoản trong hợp đồng đều được minh bạch và có thể kiểm tra được, đồng thời đòi hỏi sự đồng thuận của cả hai phía. Một khi đã đồng thuận với hợp đồng, các điều khoản trong nó sẽ được thực thi hoàn toàn tự động hoặc tự động một phần mà không có sự can thiệp từ bên ngoài, hay thông qua một bên thứ ba trung gian.

Và ngay cả hai bên tham gia hợp đồng cũng không thể can thiệp hay sửa đổi lên nó.

Cơ chế hoạt động của Smart Contract (Hợp đồng thông minh)

Cơ chế hoạt động của Smart Contract (Hợp đồng thông minh)

Cơ chế hoạt động của các Smart Contract giống như chiếc máy bán hàng tự động trong ví dụ trên của chúng ta. Chúng sẽ tự động thực hiện những điều khoản đã được lập trình sẵn từ trước khi đáp ứng đủ những yêu cầu cần thiết được đặt ra.

Để làm được điều này, các điều khoản trong hợp đồng sẽ được thiết lập theo cơ chế logic yêu cầu và chuyển thể lại thành dạng chương trình thực thi thông qua các ngôn ngữ lập trình.

Người dùng sẽ viết ra các đoạn mã chương trình Smart Contract và tiến hành biên dịch nó, sau đó đánh dấu nó bằng một địa chỉ và chuyển vào một block nằm trên blockchain. Sau khi chuyển vào block, Smart Contract này sẽ được phân phối và sao chép lại bởi các nút đang hoạt động trên mạng lưới blockchain đó.

Sau khi được lưu trữ trên blockchain, các hợp đồng thông minh sẽ chờ đợi các điều kiện kích hoạt. Khi một sự kiện được kích hoạt bằng cách thực thi một giao dịch trên blockchain, các Smart Contract sẽ hoạt động và thực thi các điều khoản đã được đồng thuận trước đó. Đồng thời tự động kiểm tra quá trình thực hiện những cam kết, điều khoản được nêu trong hợp đồng.

Các tính năng chính của một Smart Contract

  • Phân tán: Được sao chép và phân phối trong tất cả các node của mạng blockchain. Đây là một điểm khác biệt so với các giải pháp khác dựa trên các máy chủ tập trung.
  • Tất định: Chỉ thực hiện các hành động mà chúng được thiết kế để thực hiện trong trường hợp các điều kiện được thỏa mãn. Bên cạnh đó, các kết quả của Smart Contract không đổi dù người thực hiện là ai.
  • Tự động: Có thể tự động hóa tất cả các loại tác vụ, nó hoạt động như một chương trình tự thực hiện. Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp, nếu Smart Contract không được kích hoạt, nó sẽ duy trì trạng thái “không hoạt động” và sẽ không thực hiện bất kỳ hành động nào.
  • Không thể sửa đổi: Không thể sửa đổi Smart Contract sau khi triển khai. Chỉ có thể “xóa” chúng nếu chức năng này đã được thêm vào từ trước. Do đó, có thể nói rằng Smart Contract giống như một mã chống giả mạo.
  • Có thể tùy chỉnh: Trước khi triển khai, Smart Contract có thể được mã hóa theo nhiều cách khác nhau. Vì vậy, chúng có thể được sử dụng để tạo ra nhiều loại ứng dụng phi tập trung (Dapp).
  • Không cần dựa trên sự tin cậy: Hai hoặc nhiều bên của hợp đồng có thể tương tác thông qua Smart Contract mà không cần biết hoặc tin tưởng lẫn nhau. Ngoài ra, công nghệ blockchain đảm bảo tính chính xác của dữ liệu.
  • Minh bạch: Vì các Smart Contract dựa trên một blockchain công khai, không ai có thể thay đổi mã nguồn của chúng, mặc dù bất kỳ ai cũng có thể xem được.

Ưu điểm và nhược điểm của Smart Contract (Hợp đồng thông minh)

Ưu điểm và nhược điểm của Smart Contract (Hợp đồng thông minh)

Smart Contract tận dụng ưu điểm của công nghệ blockchain đó là hoạt động tự động và không bị quản lý giám sát bởi bất cứ một cơ quan tập trung nào, điều này có thể giúp hạn chế các vấn đề can thiệp của con người trong các hoạt động và làm tăng sự minh bạch cho ứng dụng.

Quá trình được thực hiện hợp đồng được tự động không cần trung gian bên thứ ba. Hợp đồng được tạo và xác nhận bởi chính người dùng. Do đó nó xóa bỏ những nguy cơ đến từ bên thứ ba.

Smart Contract được mã hóa trên một cuốn sổ cái chung và chia sẻ trên toàn mạng lưới, do đó, nó không thể bị thất lạc. Blockchain sẽ đảm bảo sự an toàn cho hợp đồng bằng các công nghệ mật mã học.

Các Smart Contract hoạt động như các tài khoản nhiều chữ ký, do đó, nó chỉ được kích hoạt khi có một tỷ lệ phần trăm nhất định người được yêu cầu đồng ý. Các bản sao của hợp đồng không thể bị sửa đổi và được lưu trữ trên mọi nút trên mạng. Vì vậy, không một hacker nào có thể đe dọa đến chúng trừ khi hắn có năng lực hoặc tài nguyên áp đảo toàn bộ mạng lưới (và rất khó xảy ra).

Ngoài ra, do được thực hiện tự động trên các ngôn ngữ lập trình, vì vậy hợp đồng thông minh giúp tiết kiệm rất nhiều chi phí trong quá trình vận hành và hoạt động. Nó không cần duy trì bởi bên thứ 3, không cần trung gian phán xử tranh chấp.

Các Smart Contract cũng hoạt động với tốc độ nhanh hơn rất nhiều với các hợp đồng truyền thống, do loại bỏ được rất nhiều thủ tục phức tạp cũng như những vấn đề nảy sinh với hợp đồng truyền thống. Nó cũng chính xác hơn, tránh được các lỗi thường thấy khi soạn thảo hợp đồng truyền thống.

Tuy nhiên, vấn đề gì cũng có hai mặt, Smart Contract vẫn có nhược điểm.

Đầu tiên đó là tính pháp lý, đây là nhược điểm nói chung của công nghệ blockchain. Bởi trên blockchain, bạn sẽ không được bảo vệ quyền lợi khi xảy ra lỗi phát sinh. Pháp luật của đa số các nước hiện nay chưa có các quy định trong vấn đề quản lý Smart Contract.

Ngoài ra, dù cho có quy định đi chăng nữa thì các Smart Contract được thực hiện trên mạng lưới tự động vì vậy, dù có được phân xử bởi tòa án hoặc các cơ quan pháp luật thì cũng rất khó có một tác động nào diễn ra trên blockchain được.

Thứ hai, chi phí triển khai và trình độ triển khai của người dùng trên mạng lưới sẽ yêu cầu rất lớn. Bởi, nếu muốn tạo ra được một hợp đồng chặt chẽ, các lập trình viên phải rất am hiểu về lĩnh vực luật pháp và các trường hợp có thể xảy ra đối với hợp đồng. Ngoài ra chi phí về cơ sở hạ tầng cho mạng lưới cũng sẽ phức tạp hơn rất nhiều.

Cuối cùng là các rủi ro về tính riêng tư. Do blockchain là dữ liệu công khai nên do đó, khi bạn để lộ một số thông tin nhạy cảm trên hợp đồng chắc chắn sẽ dẫn đến những trường hợp rắc rối.

Lời kết

Có thể khẳng định rằng Smart Contract đã có ảnh hưởng lớn đến thế giới tiền mã hóa, và chúng chắc chắn đã làm thay đổi không gian blockchain.

Mặc dù người dùng cuối có thể không tương tác trực tiếp với các hợp đồng thông minh, nhưng những hợp đồng này có thể là cơ sở cho hàng loạt các ứng dụng trong tương lai, từ dịch vụ tài chính đến quản lý chuỗi cung ứng.

Khi kết hợp với nhau, Smart Contract và blockchain có khả năng thay đổi hầu hết các lĩnh vực trong xã hội của chúng ta. Nhưng chúng ta cần chờ đợi để xem liệu những công nghệ đột phá này có thể vượt qua nhiều rào cản để được áp dụng trên quy mô lớn hay không.

Nếu bạn có thắc mắc hoặc ý kiến muốn thảo luận thêm về Smart Contract, hãy bình luận ở phía dưới và tham gia vào nhóm Phổ cập Blockchain để trực tiếp trao đổi, thảo luận với những người có cùng đam mê!

Nguồn: Cryptoviet.com